Truyện dài của Bế Mạnh Đức
Câu chuyện xảy ra vào những năm đầu thế kỷ 20. Tại một vùng núi phía
Bắc Việt Nam.
Vi Khánh, chàng thanh niên trẻ tuổi,
sau khi tốt nghiệp tú tài và có một thời gian tu nghiệp tại Tòa Khâm sứ, anh về
làm việc trong tổng Giang Hà với chức danh biện lý. Vốn có cảm tình với những
người yêu nước anh đã nhiều lần sử dụng vị trí công tác của mình giúp họ thoát
khỏi những hiểm nguy mà họ đang gặp phải.
Sau đó, theo dòng thời cuộc anh tiếp tục với những nhiệm vụ mới, có lẽ
sẽ được nói đến trong phần 2 .
MỘT –PHỦ ĐỒNG GIÁP
Trong dinh quan tuần
phủ, mấy tên lính khố xanh đang dẫn một phạm nhân đi ngang trước sân, người này
máu me bê bết, quần áo rách rưới, chắc bị đòn đau nên chẳng nhấc nổi chân. Cứ
được vài bước chúng lại phải xốc nách mà kéo đi.
Quan tuần mặt vuông,
râu rậm thong thả nhấp hớp trà, sau tiếng chít đầy khoan khoái ông ta quay sang
người đối diện, một chàng trai cương nghị song ánh mắt lại đầy vẻ ưu tư.
-
Tên kia là đồ đảng của bọn phản
loạn, chẳng hiểu chúng ăn gì mà cứng đầu chưa từng gặp, đã dùng đủ mọi hình mà
vẫn không hé môi, cũng bởi vụ này mà tôi cho mời quan biện xuống, may ra có
cách nào dò được bọn đầu đảng chăng...
Bỏ lửng câu nói, ông
ta nhấp thêm hớp nước nhìn người kia vẻ chờ đợi. Người nọ hắng giọng nhìn ông:
-
Bẩm quan lớn, thực tình tôi chưa
đọc xong hồ sơ của chúng nên tạm thời chưa có sách lược nào, xin quan lớn cho
vài hôm xét kỹ thêm giấy tờ cũng như trực tiếp đối diện với chúng, may chăng có
thêm được bằng cớ . – Người nọ lễ phép trả lời.
Quan tuần ngả người
vẻ hài lòng, từ hôm viên biện lý đến đây ông hoàn toàn thấy thoải mái, đã nhiều
lần tiếp xúc với bọn Tây học ông nhận thấy rằng dù có là bề dưới nhưng chúng
vẫn cậy có chữ của mẫu quốc nên vẫn chẳng coi các quan ra gì. Còn người này,
tuy đối đáp thông minh, phong thái đĩnh đạc nhưng lại rất khiêm tốn, tác phong
mang dáng dấp người tây phương nhưng cử chỉ, giao tiếp lại rất chừng mực, có
đôi chỗ còn phảng phất cái hồn Nho giáo. Chỉ là mới sơ giao nhưng ông đã có nhiều
phần cảm mến.
Sau vụ ám sát nhà cai
thầu phu mỏ người Pháp, bọn phản loạn phải chạy dạt đi khắp nơi nhằm trốn tránh
sự truy lùng của nhà nước. Nhận được trát của quan trên ông cũng cho người đi
lùng sục, dù chẳng hy vọng gì. Run rủi thế nào, đám khố xanh trong phủ của ông
lại tóm được mấy tên đang trên đường bôn tẩu. Biết chúng là thành phần quan
trọng,sau khi nhận được báo cáo của ông, quan trên đã cử người về.
Và thế là biện lý
Khánh có mặt ở đây.
*
* *
Vi Khánh đi lại trong
phòng vẻ đăm chiêu, bên ngoài trời lâm thâm mưa, dinh quan tuần rộng, mấy tòa
ngang là chỗ bọn lính ở, phòng phía Tây này dành riêng cho anh. Nhìn cách vị
quan này cư xử anh biết ông ta đang dành cho mình những biệt đãi hiếm có, nhưng
càng như vậy, Khánh càng thấy khó, vụ bọn phản loạn chắc chắn không hề dễ dàng.
Đã ba hôm công việc không mấy tiến triển, bọn chúng đã không kiềng đòn roi thì
chúng sợ gì anh vốn chỉ là một kẻ mọt sách. Hôm qua, theo lời Khánh, lính đã
thôi đánh đập, hôm nay anh lại bảo viên lục sự tăng thêm khẩu phần ăn cho
chúng, chỉ có vậy thì ngày mai hoặc ngày kia chúng mới có sức mà tiếp cung anh.
Mặc dù không ra thời
hạn nhưng anh hiểu sự nóng lòng của viên quan đầu tỉnh, chẳng gì anh cũng là
người có chữ nghĩa lại đã tham gia nhiều vụ, không trách được sự kỳ vọng mà ông
ta đặt vào anh.
Khác với những loại
tội khác, chính trị phạm rất khó khuất
phục họ bằng bạo lực, kinh nghiệm cho Khánh biết rằng, muốn có kết quả thì phải
làm sao cho những người ấy tâm phục, đến lúc ấy may ra họ mới hợp tác phần nào.
Đó cũng là lý do anh muốn có thêm thời gian.
Đang lúc miên man suy
tính thì tên lính hầu lúp xúp chạy lại bên hiên:
-
Bẩm, quan lớn cho gọi ngài sang
nhà dùng bữa, xe đang đợi ngoài cổng ạ!
Vi Khánh khẽ gật đầu, đoạn quay vào sửa sang
lại quần áo rồi với chiếc mũ, anh theo tên lính đi ra cổng.
Dù đã đặt cơm bên này
nhưng cứ mỗi chiều quan tuần lại cho xe sang đón anh qua nhà ông ăn tối, có hôm
đích thân ông đến chỗ Khánh, khiến anh muốn chối cũng chẳng xong.
Nhà quan tuần là một
dinh cơ nằm bên kia sông, vốn xuất thân từ vùng Kinh Bắc nên ông cho xây dựng
khuôn viên mang nhiều hơi hướng vùng xuôi, cũng hàng cau, vại nước, cũng nhà gỗ
năm gian sân gạch rộng rãi.
Ngoài chủ nhà, để
thêm phần rôm rả quan tuần hay cho mời các vị chức sắc khác cùng dự, âu cũng
chả mấy khi được làm sang với bọn thuộc hạ khi có người của Tổng xuống làm
việc.
Từ ngoài cổng, Khánh
đã nghe tiếng chuyện trò vọng ra, rồi khi chiếc xe từ từ tiến vào sân
thì quan tuần phủ đã đứng sẵn dưới hiên, giá như trời không mưa khá nặng hạt
thì hẳn ông đã ra ngoài này mà đón anh.
-
Bẩm quan lớn ạ!
-
Bẩm quan đến chơi!
-
Mời quan ạ!
Đó là những lời mà
Khánh nghe được từ đám người khúm núm đứng sau vị chủ nhà. Anh gật đầu chào rồi
đưa tay ra bắt, trừ quan tuần ra thảy đều e dè, phần vì chưa quen cách chào hỏi
ấy, phần vì ngại ngần. Anh cũng cảm thấy khá lạc lõng khi chỉ có mỗi mình vận
đồ Tây, trong khi những người khác áo dài, khăn đóng.
Câu chuyện bên mâm
rượu xoay quanh vụ án đang còn để ngỏ trong phủ, những tình tiết ly kỳ được dịp đem ra mổ xẻ. Thật gớm cho cho cái lũ cứng đầu, đường quang không
đi, mẫu quốc đã có công khai trí cho những u mê của cái xứ An nam này thì việc
có mộ vài ngàn phu đi làm việc cho các đồn điền cũng là xứng chứ sao. Cớ chi mà
phải động thủ!
Những bộ mặt đỏ gay
đang tranh nhau nói, rằng thế nào cũng cứ phải triệt hết cái giống phản loạn,
rằng nhà nước bảo hộ mà nhân nhượng thì chỉ có hỏng... Tuy hăng hái làm vậy
nhưng Khánh nhận thấy trong sâu đáy tâm can họ vẫn gợn lên một nỗi lo lắng mơ
hồ, chẳng ai nhắc đến tờ truyền đơn mà lúc chết nhà cai thầu nọ vẫn nắm chặt
trong tay, nó viết rằng: Tất cả những kẻ đang đè đầu đầu cưỡi cổ dân đen xứ này
hãy xem đây là cái gương mà soi lại mình!
Mãi đến khi tàn tiệc,
mấy vị chức sắc nọ đã lần lượt ra về cả, chỉ còn Vi Khánh, quan tuần mới bảo
bọn gia nhân pha ấm trà ngon, sau lại sai chúng chuẩn bị bàn đèn, chủ khách hai
người thảnh thơi ngồi dưới mái hiên tây. Trăng non bắt đầu lấp ló sau rặng nhãn lồng cổ thụ.
Trong lúc chờ trà ngấm,
quan tuần lặng yên ngậm tẩu, có ý chờ đợi, hiểu chủ nhà đang nghĩ gì, Khánh lên
tiếng trước:
-
Bẩm quan, mọi việc tôi đã trù
liệu, chắc chỉ vài hôm nữa kết quả thế nào sẽ rõ trắng đen thôi.
Quan tuần gật gù rít sâu hơi thuốc mà tên lính
lệ vừa tiêm xong, rồi nhả khói đầy khoan khoái:
-
Phương cách mà quan biện làm tôi
cũng có nghe qua, ấy là một mẹo trong binh pháp, cốt là hòng thu phục nhân tâm,
tôi nói vậy chẳng hay có đúng không?
Khánh cũng gật đầu tỏ
ý đồng tình, nhưng anh đồ rằng quan ngài có lẽ hiểu một mà chưa thấu hai, việc
anh cho đối đãi tốt với tù nhân cũng chỉ là tác động phần nào đến tâm lý của
họ, còn việc lấy được khẩu cung hoàn toàn nằm ở năng lực của của người thực
hiện. Chẳng gì bằng hãy đặt mình vào trong hoàn cảnh của họ, mười phần thì phải
có bốn năm phần là dùng cái tình đồng bào mà thăm hỏi họ, thứ nữa là khơi gợi
cái ý chí đang âm ỉ cháy trong con người họ, chẳng mấy chốc nếu gặp được người
thấu hiểu thì việc thổ lộ chỉ là điều sớm muộn.
-
À quan biện này, thôi việc công ta
tạm gác lại, chẳng mấy khi có lúc rảnh rang thế này, à chẳng hay trước đây ngài
có theo Nho học không?
Quan tuần phủ bỗng
chuyển chủ đề một cách đột ngột khiến Khánh hơi bất ngờ, nhưng cái lối nói
chuyện của kẻ bề trên ở xứ này vốn vẫn vậy, rất ít khi họ để ý xem trọng đối
phương. Tuy không mấy hài lòng nhưng anh vẫn nhẹ nhàng:
-
Bẩm, tôi cũng có mấy năm đánh vật
với chữ Hán.
Quan tuần phủ vỗ đùi:
-
Thế thì hẳn là những thi gia
Đường, Tống... quan biện đã đọc qua cả?
-
Vâng, nếu không phải là bậc quá lạ
lẫm thì hầu hết tôi đều được thưởng thức danh tác của họ.
Dưới bóng trăng, có
thêm chất men làm nguồn cơn, câu chuyện của hai vị quan chức nhanh chóng chuyển
thành buổi bình thơ đầy ngẫu hứng.
Mãi đến khi trống báo
sang canh, gà khắp nơi đua nhau gáy, họ mới chia tay nhau. Vi Khánh chỉ nhớ lúc
mình chếnh choáng ra xe tên lính hầu phải rất vất vả đỡ anh lên, rồi sau ấy thì
chẳng còn biết gì nữa.
*
* *
Cả
ba kẻ tình nghi đều người xứ Đoài, lúc mới bị bắt chúng khai là dân sơn tràng
đang trên đường lên mạn ngược làm ăn, sau khám xét mới lộ ra thẻ bài của Phục
quốc đảng trong tay nải một tên. Nhằm cớ ấy bọn lính cứ nọc ra mà đánh, nhưng
chẳng đứa nào nhận là đồ đảng phản loạn.
Chỉ
độ non tuần trăng nữa chúng sẽ bị đem ra xét xử, nếu bị khép vào tội đồng lõa
giết hại công chức cao cấp của chính phủ thì thấp nhất cũng phải nhận án khổ
sai lưu đày biệt xứ.
Tập
hồ sơ mà viên lục sự trình lên vẫn nằm trên bàn, dù đã đọc đi đọc lại Khánh
cũng không thấy có gì mới. Bọn thám tử cũng chỉ có vài trang báo cáo sau khi về
tận quê quán mấy tên nghi phạm tìm thêm manh mối. Theo đó thì một tên đã bỏ nhà
đi lang bạt từ nhỏ vì nhà nghèo quá, hai tên kia cùng làng, một đứa quả đã từng
hành nghề mộc nhiều năm trên vùng sơn
cước, đứa kia mới đang theo làm thợ phụ.
Về
tấm thẻ bài thì hai tên trẻ hơn nói không biết, tên còn lại cứ khăng khăng là
tình cờ nhặt được trên đường.
Khu
nhà biệt giam nằm khuất sau dãy phòng bọn lính, có một khoảng sân ngăn ở giữa,
đêm qua trời mưa khá to nên sân vẫn ướt, vài chỗ còn có nước đọng. Hôm qua một
trong ba kẻ tình nghi đã qua đời.
Khánh
bảo tên lính lệ lên khu trên lấy bình nước vối sau khi tên nghi phạm rách rưới
đã ngồi yên trước mặt anh, hắn cũng trạc tuổi Khánh và thoáng nhìn anh đã biết
đây chẳng phải người thuộc giới thợ thuyền dù có cố làm cho lem luốc.
Viên
lục sự lúi húi chuẩn bị lấy giấy bút, sẵn sàng ghi chép.
-
Giơ bàn tay ra! – Anh trầm giọng –
Phải rồi, cả hai... ngửa lên.
Quả đúng như vậy,
những ngón tay thon dài, tuyệt không một vết chai, nếu chẳng phải dạng đầu lĩnh
quản việc thì cũng thuộc hàng quân sư bày mưu tính chước.
-
Uống nước đi! – Khánh ôn tồn đẩy
chiếc bát sứ về phía trước - Tôi là biện lý được quan trên cử xuống đây phối
hợp với phủ tra xét việc làm của các anh- ngừng một lát Khánh tiếp - anh có
biết biện lý là gì không?
Hơi ngỡ ngàng trước
thái độ và cách xưng hô của người hỏi cung mình, kẻ tình nghi khẽ ngước mặt
lên, trong mớ tóc bù xù bẩn thỉu hiện lên đôi mắt rực sáng và gương mặt rắn
rỏi, cái nhìn của hắn tuy rất nhanh nhưng khá bình thản.
-
Bẩm quan, tôi không rõ!- Sau khi
cúi xuống cái đầu bù xù trả lời.
-
Biện lý là người sẽ tìm hiểu thực
tình mọi sự trong việc án, chủ yếu góp
nhặt những chứng lý nhằm giảm tội cho bị cáo, vì vậy tôi muốn anh thành tâm
khai báo mọi sự hầu có cớ để tôi làm việc với quan trên cốt làm sao cho các anh
được xử đúng tội nhất.
Nói xong, Khánh đứng
dậy chắp tay sau lưng bước lại gần cửa sổ, nơi góc sân có cây mận già đã sắp
rụng hết lá, nó khẳng khiu trước gió.
Tên nghi phạm cũng im lặng.
Khánh biết đây chính
là lúc hắn đang suy nghĩ rất lung, hôm qua khi xem xét miếng thẻ có gắn mật
hiệu của đảng Phục quốc anh nhận ra đó là một vật chỉ dành cho bọn thuộc hàng
đầu lĩnh và việc để rơi nó không phải là chuyện dễ dàng, có thể mất đầu như
chơi, thế nên việc chúng khai lượm được là không có mấy sự thật trong đó.
-
Lòng yêu nước thương nòi không
phải chỉ dành riêng cho các anh, càng khó đồng tình hơn nếu ta nhân cái đó mà
làm việc một cách ẩu thả không có suy xét. Việc giết hại người của chính quyền,
dù là người đó có gây tội lớn đến đâu đi chăng nữa, theo tôi cũng chưa thể giải
quyết rốt ráo được, ấy là chưa kể hậu họa sau đó.
Sau hồi dài nghĩ ngợi, Khánh bước lại gần tên
tội phạm nói dõng dạc.
Vẫn chỉ là một sự im lặng .
-
Anh có có hiểu tôi nói gì không?
Hình như, sau câu hỏi
có phần lên giọng của Khánh cái đầu bù xù bắt đầu ngọ nguậy. Rồi một tiếng thở
dài khe khẽ bật ra.
Biết rằng sẽ chẳng moi được lời nào từ hắn,
Khánh ngán ngẩm:
-
Thôi ta nghỉ giải lao ở đây.
Đoạn anh vẫy viên lục sự, cả hai cùng đi về phía công đường.
Đã nhiều lần tiếp xúc
với những kẻ chống đối chính quyền bảo hộ, anh đều nhận thấy ở họ một sự khảng
khái hiếm có, nếu như bọn giang hồ chỉ dừng lại những chữ trọng nghĩa, khinh
tài thì họ có một thứ khác lớn hơn nhiều đó là lý tưởng dấn thân vì quốc gia,
dân tộc. Từ lâu trong suy nghĩ của mình Khánh đã có sự nhìn nhận khác với phần
lớn quan chức đang thực thi nhiệm vụ của mẫu quốc, anh không coi những kẻ phản loạn
là kẻ thù mà anh xem họ như những người can đảm, đã dám làm những việc ít có
trong đời. Và anh cũng nhận thấy phần lớn đó là những kẻ có tài.
Sau tuần trà, quan
biện lý quay lại phòng khẩu cung, tên lính lệ lơ đễnh đứng ngoài hiên cung kính
gật đầu chào. Trong phòng, kẻ tình nghi vẫn chẳng thay đổi tư thế ngồi khi nãy,
khi cả hai đã vào vị trí đối diện nhau chợt hắn dướn người dùng ngón tay trỏ
dúng vào bát nước vối còn đôi chút ở đáy
rồi viết nguệch ngoạch lên mặt bàn hai chữ:
“ Gặp riêng” bằng tiếng Pháp.
Phía sau lưng Khánh
viên lục sự vẫn lúi húi ghi chép gì đó.
Sau khi hai ánh mắt
chạm nhau khá lâu anh gật nhẹ đầu.
*
* *
Con đường mòn vắt qua
dãy núi cứ hẹp dần lại, hai bên cây cối đua chen nhau mọc trên các lèn đá, thi
thoảng lại xuất hiện những vạt cỏ lau rậm rạp kéo dài hàng cây số, chúng tốt
đến nỗi cứ lâu lâu bọn người đang đi lại phải lấy dao ra mở đường.
Bảy người đàn ông,
bốn con ngựa thồ cắm cúi đi trong buổi sáng mùa Đông lạnh giá.
Ở cuối hàng một người
vạm vỡ, gương mặt sạm màu sương gió, đang vừa đi trầm ngâm suy tính, nhìn trang
phục không khó đoán đây hẳn là đầu lĩnh của đám nọ.
Anh ta là Hà Hạp, một
thành viên của Phục Quốc đảng. Hạp phụ trách mảng kinh tài trên mạn ngược,
người ta chỉ biết Hạp là một lái buôn có cỡ, thường xuyên đánh hàng về xuôi.
Sau khi có tin một
lãnh đạo cao cấp bị giữ ở vùng này, tổ chức đã giao nhiệm vụ cho Hạp, bằng mọi
giá phải cứu được ông ta ra. Nếu chậm trễ đây sẽ là một tổn thất khó lường của
đảng.
Thời gian như tên
bay, đã gần một tuần trăng trôi qua.
Thám báo cho hay, phó
thủ lĩnh đang bị giam trong đề lao của phủ Đồng Giáp, chưa thấy có động tĩnh
của việc xét xử, nếu để lâu có thể bọn quan phủ khi nắm được tung tích sẽ cho
giải lên trên, nếu như vậy việc càng khó hơn.
Có một việc khá tình
cờ, đó là viên biện lý, người được điều xuống phủ này phối hợp làm vụ này vốn
cùng quê với Hạp, thậm chí còn là anh em họ, vị này ít nhiều có cảm tình với tổ
chức, biết tin này lập tức Hà Hạp dành hẳn hai ngày bí mật về làng.
Sau khi có được lá
thư của ông bác họ gửi đích tên quan biện lý, Hạp nhanh chóng trở lại Đồng
Giáp.
Bây giờ, anh ta đang
trên đường đến đó.
*
* *
Nhà quan phủ hôm nay
rộn rịp khác thường, tất nhiên việc quan lớn tổ chức tiệc tùng thì không phải
chuyện hiếm, nhưng việc có tới hai cỗ xe hơi sang trọng từ xa đến đỗ quanh phủ
thì quả là ít thấy.
Khắp nhà, từ trong ra
ngoài một quanh cảnh chỉ rặt những màu của chuyện hỉ, thì hôm nay là lễ dạm ngõ
của thiên kim tiểu thư mà lại.
Phòng khách rộng là
vậy nhưng người ta vẫn phải kê thêm ghế ra sân, còn khá sớm nên chưa có mấy
khách, chủ yếu là bọn gia nhân đi lại sắp xếp cỗ bàn. Mùi nấu nướng, tiếng hò
hét sai bảo nhau của bọn đinh tráng làm náo động cả một vùng.
Trong nhà, đám người
quyền quý đang xưng tụng nhau bằng những
lời có cánh, chú rể tương lai đường đường là con trai út của tổng đốc Hà Đông
chứ đâu phải phường tiểu tốt vô danh .
Hai năm trước nhân
một chuyến về Hà Nội công cán, quan phủ Đồng Giáp vì chiều con nên đã đồng ý
cho cô đi theo. Trong một buổi chiêu đãi do ngài quan ba Henry tổ chức, tiểu
thư miền sơn cước xinh đẹp đã lọt mắt xanh cậu ấm nhà quan tổng đốc. Từ đó, một
năm hai đận, cậu ta lại dẫn bầu đoàn của mình rồng rắn lên tận miền này thăm
nhạc phụ đại nhân tương lai.
Sau một hồi trò
chuyện, quan phủ có vẻ sốt ruột, ông móc trong túi ra chiếc đồng hồ quả quýt mạ
vàng, ngoài sân quan khách đang đông dần. Đoạn ông quay sang thằng hầu vẫn khúm
núm đứng phía sau ông:
-
Mày ra xem quan biện đã đến chưa
rồi vào đây báo ông!
Nó dạ rồi nhanh chóng đi mất.
Việc lớn thế này mà
thiếu anh ta thì mất vui, chiều qua ông đã cố tình nhắc lại lời mời trước khi
rời công đường, dù đã biết là hôm nay Vi Khánh sẽ có buổi làm việc quan trọng
với bọn phạm. Có nhiều tình tiết mới xuất hiện, anh ta nói với như vậy, có thể
sẽ không thể sang hầu ông sớm được.
Một lý do nữa mà quan
phủ Đồng Giáp muốn biện lý Khánh có mặt ở đây là bởi ông muốn dùng anh làm đối
trọng với những người khách đến từ miền xuôi vốn bặt thiệp và hiểu biết. Có lắm
khi nghe họ xì xồ tiếng ngoại quốc với nhau rồi cười vang mà ông nóng cả mặt,
biết đâu chúng lại chẳng đang chê cười gì ông chăng.
Trong khi đó, tại nhà
công quán biện lý Khánh cũng vừa kết thúc buổi hỏi cung tên trưởng nhóm, gọi là
một cuộc trò chuyện thì chính xác hơn. Bởi theo lời đề nghị bí mật của hắn lần
trước, hôm nay chỉ có hai người trong phòng, tay lục sự đã bị anh khéo léo đẩy
sang nhà quan phủ từ sớm với lý do chẳng có gì cần ghi chép cả, anh sẽ tự làm.
Chẳng mất nhiều thời
gian để Khánh hoàn toàn đồng thuận với những lý lẽ đầy thuyết phục mà người tù
đưa ra, lý tưởng đấu tranh vì một quốc gia độc lập lần đầu tiên anh được nghe
nói đến. Cuộc chiến đấu của họ rõ ràng là một điều cao đẹp, họ không có tội gì.
Bây giờ Vi Khánh đang
chỉnh tề trong bộ âu phục, với chiếc mũ phớt màu ngà voi nữa là chẳng ai nhận
ra đó là viên biện lý cần mẫn của tổng Giang Hà nữa . Anh trông giống một tay
công tử Hà Thành nhiều hơn.
Đang lúc định mở cửa
xe thì bỗng có tiếng vó ngựa dồn dập trước cổng rồi một người nhanh nhẹn nhảy
xuống.
Anh ta muốn gặp biện
lý Khánh.
*
* *
Tiếng chúc tụng,
chuyện trò trong dinh quan phủ theo thời gian của buổi tiệc càng lúc càng trở
nên ồn ào, người đi kẻ lại tấp nập, ai nấy mặt mũi hoan hỉ dễ thấy.
Vi Khánh được xếp
ngồi cùng mâm với quan lớn, ngoài ông chú của vị công tử nọ là ngang hàng về
tuổi tác với quan, còn lại toàn những người trẻ tuổi, hiểu biết nên câu chuyện
đang dần đến hồi cao trào.
Bên phải anh, vị bác
sỹ tự giới thiệu là bạn thân của chú rể - gọi như vậy cũng không còn sớm – anh
ta vừa cười vừa nói như thế với Khánh. Khi biết trước đây Khánh đã có thời gian
tập sự ở Tòa khâm sứ anh ta rất vui, dường như nhân thể muốn nâng tầm quan
trọng của mình, vị bác sỹ nọ kể một loạt tên các nhân viên làm việc trong đó
với Khánh. Quả thực những lời anh ta nói không hề có chút sai sót nào, ít nhất
thì đây cũng là một người trung thực, Khánh nghĩ vậy.
Nhưng, có ai biết, dù
ngoài mặt vẫn vui cười tiếp chuyện với khách khứa như vậy song trong đầu anh
vẫn chưa thôi suy nghĩ về buổi hỏi cung hồi sáng.
Đảng Phục quốc vẫn
chưa được phép hoạt động công khai, nhưng vì cương lĩnh cao đẹp của mình nên đã
thu hút được khá đông thành viên tham gia. Cũng lại vì số lượng đảng viên phát
triển quá nhanh nên có nơi việc kiểm soát nhân sự đã có phần lơ là.
Vụ ám sát quan mộ phu
là nằm ngoài chỉ thị của đảng trưởng, việc đó do nhóm người trước đây từng có
thời hành nghề thảo khấu thực hiện, thực ra là họ có xin ý kiến của thượng cấp
nhưng chưa được sự đồng thuận. Trong buổi trình bày lý do hạ sát tên cai nọ,
bọn kia cho rằng việc đó sẽ gây được thanh thế cho đảng, thêm nữa là cảnh báo
bọn ác bá quen thói bức hại dân đen.
Tên trùm mộ phu này
sang đây đã lâu, nói tiếng Việt còn sõi hơn dân bản địa, nó biết một cách tường
tận những phong tục tập quán của người An nam, nó cũng hiểu rất rõ tình cảnh
nghèo khổ của dân chúng. Dựa vào đó bằng mọi cách tên này đã cho người đến tận
các làng quê dụ dỗ trai tráng đi phu ở các mỏ than, đồn điền cao su với những
lời hứa bùi tai. Rồi sau đó khi đã đưa được người xuống tàu lập tức trở mặt, nó
coi người ta còn không bằng súc vật, đã có rất nhiều thanh niên một đi không trở
về, nơi làng quê xơ xác chỉ rặt những ông già bà cả và con trẻ thơ dại.
Nhiều lần đảng Phục
quốc đã gửi đơn lên nhà cầm quyền, nhằm phản đối việc làm vô nhân của tên nọ,
nhưng tất cả chỉ như đá ném ao bèo.
Vậy là, vào một đêm cuối năm, mấy người kia tổ
chức mai phục trước cổng nhà cô tình nhân của trùm mộ phu, đợi quá nửa đêm thì
hắn ra khỏi cổng, chưa kịp bước lên xe thì một người đến trao cho hắn bản án tử
hình, một người khác lập tức xả súng bắn chết ngay tại chỗ.
Nhóm kia dù chạy
thoát cả, nhưng rồi nhà cầm quyền bắt đầu bố ráp, nhiều cơ sở tan rã, số người
bị bắt đã lên đến trên hàng trăm. Trung ương phải cho sơ tán đảng viên đi tránh
họa và đó là lý do mà những người này đang nằm trong nhà giam của phủ Đồng Giáp
đây.
Những điều trên là do
tên trưởng nhóm phạm nói với Khánh sáng nay, hắn cho rằng phải có người đủ tầm
hiểu chuyện thì mới có thể trình bày hết nhẽ, điều thứ hai nữa hắn nói mới làm
Khánh giật mình; Anh đã có tên trong danh sách những người cần phải vận động để
tham gia Phục quốc đảng.
Về sự lớn mạnh cũng
như tầm ảnh hưởng của tổ chức này không khiến Khánh ngạc nhiên, từ lâu anh đã
có những thông tin về họ, và phải nói thực lòng là Khánh rất có cảm tình với
Phục quốc. Cương lĩnh của họ đã chỉ rõ, tất cả sẽ chỉ vì nước, vì dân.
Nếu quan trên mà nắm
được những thông tin vừa rồi thì bọn kia chỉ còn nước tù mọt gông. Xét cho cùng
những người này chỉ có một tội đó là tội yêu nước, thương dân, họ đã bất chấp
hiểm nguy, bỏ đi cả tuổi thanh xuân để dấn thân, để cống hiến.
Còn ta, đã làm được
gì? Hay chỉ suốt ngày ra luồn vào cúi, ăn sung mặc sướng trong khi rất nhiều
đồng bào đang chịu cảnh lầm than ngoài kia.
Càng ngẫm nghĩ Khánh
càng thấy mình cần làm gì đó, phải rồi, sẽ làm điều gì đó!
*
* *
Quan bà giục đứa ở
đóng cửa buồng lại. Rồi bà bắt đầu mở những túi quà, tất nhiên phải là những
bọc lớn mà cậu ấm con quan tổng đốc đem lên trước đã. Không ngoài dự đoán,
trước mắt bà là những súc lụa nhập khẩu bên trời Tây mát rượi và mềm mại vô
cùng. Ồ còn cái hộp gì đây? Chà một đôi kiềng rõ to có in dấu của hiệu vàng Bảo
Ngân, đây là nơi mà hầu hết những nhà danh gia vọng tộc ở đất Bắc Kỳ đều tín
nhiệm bởi chất lượng cũng như tay nghề của họ. Ai mà không biết!
Cái cậu thiếu gia này
tuy ăn nói có phần ngạo mạnnhưng thật là biết làm vừa ý bà, thì nào có ai hoàn
hảo đâu. Đổi lại, chẳng có lần nào lên chơi lại quên những thứ như thế này.
Mà, cái lão gàn dở
kia cũng lắm chuyện, người ta ăn nhau ở cái vị trí, gia thế chứ, còn học hành,
kiến thức suy cho cùng cũng là để kiếm ăn. Nhà cậu ấy thì còn cần chi nữa mà
phải nhọc xác, có mà ăn mấy đời còn chưa hết...
-
Mẹ, mẹ ơi, mở cửa cho con với!
Như Mai vừa bước vào phòng bà vội quát con ở:
-
Mày, đóng ngay cửa cho bà, mà sao
không ở ngoài đó tiếp khách vào đây làm gì hở con?
-
Mệt chết đi được, con nghỉ tý đã –
Cô ngồi phịch xuống giường, bĩu môi nhìn đống quà cáp – Mẹ này, cứ thế
thôi...lúc nào cũng...
-
Cái gì, cô bảo cái gì? Ừ đấy tôi
tham đấy, tôi hám của đấy, nhưng tôi hỏi cô ấy là vì ai? Người ta mến cô thì
người ta có lòng, thế chẳng lẽ mình không nhận à...
-
Chậc, con không nói thế, nhưng mà
cũng vừa phải thôi...với lại con đã đồng ý đâu mà, tại mẹ ấy chứ...
-
Á cô này giỏi nhỉ, sách vở chữ
nghĩa cho nó lắm vào rồi về cãi tôi, này tôi báo cho mà biết để liệu thân,
những sách vở đồi trụy các cô truyền nhau bố cô mà biết thì...
Như mai giật mình:
-Sao mẹ bảo sao? Bố
biết rồi à? Chết tại con Lành đây mà, đã dặn là phải cất kín.
Bà lườm con rồi dài
giọng:
-
Chưa, là tôi bảo vậy cho cô còn
cẩn trọng. Con gái lớn rồi...
-
Mẹ...
Mai chẳng trách gì
bà, nhưng quả là cô chưa hề có lời nào gọi là đồng ý với cuộc sắp đặt này, dù
là dạm ngõ thì coi như ván đã đóng thuyền. Cô hiểu nỗi lòng cha mình, đã nhiều
lần thấy ông đăm chiêu ngoài hiên mỗi khi bàn chuyện cưới gả của cô. Ông vẫn
bảo tiền bạc chưa phải là tất cả, đời người ta còn có nhiều thứ để hướng đến
hơn, và cô là một trong số hiếm hoi những tiểu thư đài các ở xứ này được cho
học hành. Có chữ nghĩa rồi con sẽ biết nhiều hơn, ông bảo thế.
Có khi cũng vì vậy mà
vị công tử đang thù tạc ngoài kia chưa khi nào làm cô thấy ưng lòng.
Cô cần một cái gì đó
khác hơn.
*
* *
PHẦN HAI – NGƯỜI KHÁCH LẠ
Vi Khánh về đến nơi
thì đã ngày đã sang chiều, thay quần áo xong anh bảo tên lính cho gọi người đến
đây hồi sáng, hắn đang nghỉ ngơi ở ngoài dãy nhà công quán.
Đọc xong lá thư Khánh
vui vẻ chìa tay ra:
-
Lúc nãy tôi đã ngờ ngợ, nhưng cũng
lâu quá rồi còn gì, đi đường có vất vả không?
-
Dạ bẩm quan, tôi...
-
Thôi nào, cứ gọi tôi là anh được
rồi!
Kể ra, ngoài chất bặm
trợn của dân anh chị thì Hà Hạp cũng chẳng đến nỗi nào, nếu không muốn nói là
khá chân tình.
-
Hai bác vẫn khỏe, có điều rất mong
anh về để tính chuyện gia thất, chả gì các cụ cũng đã ngoài sáu mươi cả rồi.
-
Tôi cũng biết vậy, nhưng việc cứ
nối việc, muốn về lắm chứ, đâu có được tự do như chú, mà tôi còn chưa rõ công
việc của chú ?
Ngần ngừ giây lâu, có
vẻ như không muốn tỏ thực thân phận nhưng rồi sau chén rượu Hà Hạp cũng bộc
bạch:
-
Em được trời phú cho cái sức khỏe
nên mười sáu tuổi đã được ông chú cho đi theo đoàn bảo tiêu, lăn lộn mấy năm
những nẻo Vân Nam, Ai lao rồi Miên... đều đã qua cả, nhưng cũng bếp bênh bác ạ.
Suốt ngày trên lưng ngựa đâm chém nhau sống chết chả biết thế nào...
-
Chú bảo sao? Trước từng làm bảo
tiêu à? – Chợt Khánh quay sang người họ hàng xa.
-
Vâng, cũng thuộc hàng có sừng có mỏ
bác ạ, nhưng cũng chẳng đi đến đâu. Sau lần ông chú bỏ mạng bên Tàu em cũng
giải nghệ, giờ buôn bán lặt vặt, ăn ít nhưng đỡ hơn...
Khánh im lặng chăm
chú nghe tay cựu bảo tiêu kể chuyện. Không ngờ, cũng lắm cái thú vị.
Hạp giỏi võ nghệ, có
thể nhảy từ lưng ngựa đang phi nhanh sang con khác chạy song song để bắt sống
đối thủ, lại còn có tài phi dao bách phát bách trúng. Trong những năm tháng
trên đường hành tẩu gã gặp không biết bao nhiêu địch thủ, nhưng chỉ có ba lần
là phải chịu thua.
Chuyện cứ thế kéo mãi đến lúc gà gáy sang canh
họ mới giục nhau đi nghỉ.
*
* *
Quan tuần ngồi trước
bàn công vụ trong dáng bộ đầy ưu tư, thế là đã rõ cả, những người đang nằm
trong nhà lao của phủ đích xác là người của tổ chức, việc này chỉ hôm qua ông
mới được biết. Người mang tin đến chỉ kịp nói qua tình hình rồi nhắc lại là
bằng mọi cách phải cứu được họ ra, giá như những tin này đến sớm thì có lẽ ông
đã chẳng phải suy tính nhiều làm vậy.
Không phải bây giờ mà
đã từ lâu, quan phủ Đồng Giáp đã bí mật qua lại với các nhóm có ý đồ phục quốc,
nhưng điều có ý nghĩa nhất mà ông làm được cho họ chỉ là cung cấp tiền bạc, đôi
khi là một vài thông tin nội bộ, còn những việc khác ông chưa có cơ hội. Có lẽ
đây sẽ là dịp hiếm có để ông góp phần của mình cho đại nghĩa.
Ông sẽ chẳng phải làm
gì ngoài việc cho giải bọn tội phạm lên quan trên, mọi việc còn lại tổ chức sẽ
lo, người đưa tin đã nói với ông như vậy.
Việc bây giờ, chỉ là
chờ đợi, mà thôi.
*
* *
Nằm trong quán trọ đã
ba hôm, Hà Hạp bắt đầu sốt ruột, người anh họ trông thư sinh là vậy mà thuộc
hàng lớn gan, Hạp chỉ vừa ướm thử đã lập tức đồng ý ngay. Duy chỉ có một điều
làm viên biện lý tỏ ý băn khoăn, đó là quan tuần phủ Đồng Giáp, việc này mà thành
thì ít nhiều gì cũng sẽ khiến ông ta lao đao.
Anh ta đâu biết mọi
chuyện đã được sắp đặt cả rồi.
Sau khi thống nhất kế
hoạch Hạp đã nhanh chóng tập hợp được những đồ đảng tin cẩn nhất nằm phục ở
trấn này, chỉ còn chờ tín hiệu là hành động.
Canh ba đêm ấy, đang
thiu thiu ngủ thì có tiếng gõ nhẹ ngoài vách, rồi một bóng đen lách vào. Chỉ
sau vài câu thì thào người nọ lại biến vào bóng đêm, chốc lát sau Hà Hạp nghe
thấy tiếng vó ngựa xa dần.
Bên ngoài ánh trăng
suông bị làn sương lạnh dần che mất hẳn.
Hẻm núiKhông Đầu nằm
cách lối vào trấn Lộc Bình độ ba dặm đường, vẫn được xem là nơi hiểm địa bậc
nhất ở đây. Chỗ này vốn nổi danh vì hay xảy ra những vụ cướp bóc của bọn lục
lâm, nay càng trở nên hoang vắng vì chẳng có cư dân nào sinh sống.
Đoàn xe tù chậm chạp tiến lên, phần vì trời
nắng gắt, phần vì con dốc đã quanh co còn chẳng có lấy một bóng cây, bọn lính
tên nào tên nấy mồ hôi vã ra như tắm, đầy vẻ mệt mỏi. Càng đến gần hẻm núi bọn
cầm đầu càng đốc thúc chúng mau chóng rảo bước, nói là vậy nhưng cái xe tù chứa
hai kẻ tội đồ đóng bằng gỗ đâu có dễ điều khiển, nó cứ cọc cạch tiến lên từng
ít một.
Phó chưởng cơ Viện
thừa lệnh quan tuần phủ dẫn giải hai tên nghi phạm lên tổng, là một người cẩn
trọng. Khác với bọn lính đầu toàn đất, Viện biết rằng đây chính là lúc cần lưu
tâm nhất, dù việc tấn công xe tù là điều hi hữu, nhưng ở đời luôn có những
chuyện khó lường, nghĩ vậy Viện lại nói to:
-
Chúng bay nhanh cái chân lên, qua
khỏi hẻm kia tha hồ cho bay nghỉ ngơi...
Chúng uể oải nhìn chủ tướng rồi cố dấn lên, nhưng
chỉ được vài bước, đâu lại vào đó.
Người tù bị gông chặt
trông lờ đờ như đang ngủ, nhưng thực ra dưới mái tóc bù xù, bẩn thỉu đôi mắt
của hắn đang trở nên tinh anh hơn bao giờ hết, nếu trời thương thì chỉ còn gang
tấc nữa thôi hắn sẽ được cứu thoát.
*
* *
Trong buổi làm việc
đầu tuần, sau khi nghe quan biện lý cho rằng xét tính chất cũng như những dấu
hiệu cho thấy, bọn tội phạm này không phải lũ đầu đen vô danh tiểu tốt, nên hay
hơn cả là đưa chúng lên quan trên tiếp tục tra vấn, thì quan phủ đồng ý ngay.
Bọn lính do phó
trưởng cơ Viện dẫn đầu giải hai tên phản loạn lên đường từ lúc gà vừa gáy canh
năm. Có hai người đứng trong phủ trông theo bọn người đang khuất dần trong
sương sớm đều không giấu được vẻ bồn chồn trên gương mặt họ.
Lát sau họ cùng quay
vào sảnh, sau khi tiễn quan phủ, Khánh trở về phòng, anh cũng cần chuẩn bị hành
lý, chắc cũng chỉ nay mai anh sẽ kết thúc chuyến công tác ở đây.
*
* *
Hẻm núi Không Đầu mát
lạnh bởi ánh nắng chỉ len vào được trong chốc lát rồi xế ngay sang sườn bên
Tây, lại được gió hút vào nên càng khiến người ta muốn dừng chân sau hồi leo
dốc mệt nhọc.
Vài tên lính đã cố tình chậm bước, dường như
chúng không muốn nghe lệnh của bề trên nữa, một tên dáng chừng là sếp đội đánh
liều tiến lên nói với Viện:
-
Bẩm ngài phó, hay cho anh em nghỉ
chân chốc lát, leo dốc ai nấy đều mệt cả, vả chăng cũng chẳng có đứa nào lại
dám tấn công quan binh...
Sau hồi ngần ngừ cuối cùng phó chưởng cơ cũng đồng ý dù trong
lòng canh cánh lo.
Nghỉ ngơi đâu đó thấy chẳng có sự gì, vẫn tên
khi nãy dường như được đà, lại lui cui đến gần Viện thẽ thọt:
-
Bẩm, hay là cũng trưa rồi, ngài
cho phép anh em ăn luôn ở đây rồi đi luôn thể...
Nghe cũng có lý Viện gật đầu.
Cơm vừa bày ra, tiếng
ồn ào vì được thỏa lòng của lũ lính chưa được bao lâu thì từ hai đầu hẻm không
hiểu từ đâu chui ra một bọn người bịt mặt kín mít, gươm đao sáng lòa, trong
chớp mắt đã làm chủ chiến trường. Đâm chém chưa đầy nửa tuần hương thì cứu được
hai tên trọng phạm.
Phó chưởng cơ Viện
trúng một mũi giáo vào cổ, thoi thóp chốc lát thì lìa đời.
Đám lính chỉ còn vài tên sống sót.
Hẻm Không đầu gió vẫn hun hút thổi.
*
* *
Bữa tiệc chia tay
được tổ chức khá giản dị, chỉ có viên biện lý và ông quan phủ ngồi nhâm nhi với
nhau trên chiếc sập gụ giữa nhà. Không biết vô tình hay hữu ý mà người tiếp
rượu lại là ái nữ của ông. Đã vài lần có dịp trò chuyện cùng cô gái trẻ, Khánh
chưa bao giờ hết bất ngờ về cô, vẻ ngoài dịu dàng thùy mị dường như đối lập với
tính cánh mạnh mẽ, sự thông minh nhanh nhạy ít thấy ở các cô tiểu thư lá ngọc
cành vàng.
Không khó khăn để
Khánh nhận ra những ánh mắt, nụ cười chỉ dành cho riêng mình trong những lần
gặp gỡ, anh chỉ băn khoăn một điều ấy là chỉ mới gần đây người ta đã giới thiệu
với anh vị hôn phu của cô, một chàng công tử chính hiệu.
Phải chăng cô nàng
này thuộc hạng mất nết, và đang chơi trò mèo vờn chuột với anh, nghĩ vậy nên
nhiều lúc anh chỉ cười trừ, ngay cả khi chỉ có một mình. Khác với nhiều người,
quan niệm về cuộc sống của Khánh chưa bao giờ bó hẹp trong những thú vui thường
thấy, anh cần một cái gì đó rộng hơn, xa hơn, nhưng đó là gì thì Khánh cũng
chưa biết rõ.
Hai người đàn ông
khác thế hệ im lặng ngồi uống rượu, chỉ thi thoảng cất tiếng mời cạn chén, nếu
có gì gọi là không khí của bữa ăn thì đó là những ánh mắt, cử chỉ thân thiện họ
dành cho nhau mà thôi.
Thực ra sự im lặng
cũng có lý do của nó. Họ đang vừa ăn vừa chờ đợi.
Và cuối cùng, một tên
lính khố xanh người còn vương vết máu cũng xuất hiện trước cổng.
Nó vào báo tin về vụ
cướp phạm vừa xảy ra.
PHẦN BA –NHỮNG CUỘC GẶP GỠ
Sáng nay, anh nhận
được thư của Hà Hạp thông báo về chuyến hàng sắp tới sẽ đi qua tổng Giang Hà,
lần này là một vụ lớn, Hạp muốn nhờ quan biện lý vốn có tiếng nói trong tổng lo
trước việc này. Chủ yếu là bọn cai đội ở những đồn mà đoàn thương lái sẽ đi
qua.
Tất nhiên việc đó
chẳng có khó khăn gì, chỉ cần biết đó là người nhà của Khánh thì có bố bảo chúng cũng chẳng dám đụng
vào. Tất nhiên, vốn là loại lọc lõi trong việc này nên Hạp cũng không quên gửi
kèm theo thư những thoi bạc luôn sáng lấp lánh dưới ánh nến.
Khánh không ngạc
nhiên khi Hà Hạp cho anh hay rằng mình là thành viên của Phục Quốc đảng vào
buổi chiều năm ấy, chỉ là hơi bất ngờ về cách tiếp cận của họ với anh mà thôi.
Sau vụ Hẻm Không Đầu,
tuy chưa chính thức, nhưng với vài lần mang tin tức về những chỉ thị mới của
quan trên đưa xuống tổng, mà Khánh có dịp tiếp cận, hoặc anh tìm cách có được
chuyển cho bọn Hạp thì nghiễm nhiên anh đang dần trở thành người của họ.
Có một điều làm Khánh
khá quan tâm đó là tin tức về vị quan tuần phủ Đồng Giáp và người nhà của ông
ta mà ở đoạn cuối lá thư Hạp có dành vài dòng ngắn ngủi để nói về họ. Sau biến
cố đó, vì có liên đới nên ông ta bị giáng chức và đổi đi một vùng xa xôi, mãi
tận miền trong, vì nỗi sơn hà cách trở n ên
đành để gia quyến ở lại quê nhà.
Rồi chỉ ít lâu sau
trong một lần đụng độ với bọn thổ phỉ vì vết thương khá nặng nên ông đã không
qua khỏi. Hiện nay, gia đình họ chỉ đang
sống như những người trung lưu khác chứ không còn cái vị thế của một danh gia
đầu tỉnh xưa nữa. Mà thói đời vẫn đen bạc như thủa nào, không còn những môn
khách, thân hữu tấp nập vào ra, đồng môn đồng tuế cũng vắng dần rồi mất hẳn,
thậm chí đã có vài kẻ đãhiện nguyên hình là phường tiểu nhân khốn nạn...
Đọc thư xong Khánh trở
nên ưu tư, có lẽ phải trở lại nơi đó, anh vẫn nhớ những cánh đồng tam giác mạch
tím ngát cả một vùng trời mỗi khi chớm Đông. Và ánh mắt thẳm sâu của cô tiểu
thư dành cho mình trong những lần gặp gỡ.
Lại cả sự chân tình,
thái độ tôn trọng mà vị tiền bối đã dành cho anh suốt thời gian ngắn ngủi ở
trong phủ của ông cũng khiến anh thấy mình không thể làm ngơ trước tình cảnh
hiện nay của họ.
Nhưng chiều nay có
một cuộc họp quan trọng trong tổng mà anh phải có mặt, người Pháp đang có ý
định mở rộng sự cai trị ở vùng này, nơi mà sự lộng hành của những nhóm chống
đối đang khiến họ đau đầu.
Khánh nhìn đồng hồ,
cũng sắp đến giờ.
*
* *
Hà Hạp bực dọc ném
dây cương cho tên giữ ngựa rồi hầm hầm bước vào quán, hai người cùng đi im lặng
theo sau. Họ tìm một góc xa khuất dù giờ này chẳng có mấy người ăn.
Sau khi uống cạn bát
rượu ngô sánh vàng, Hạp quay sang người chít khăn đen hất hàm bảo:
-
Tôi nói thế có đúng không? Bao
nhiêu công lao, bao nhiêu người đã phải nằm xuống để có một Phục Quốc như bây
giờ, từ xưa chúng ta vẫn hoạt động mà không có họ, thế mà giờ đây lại phải liên
minh với họ là sao...
Chẳng để người kia trả lời Hạp lại cầm bát tu
một hơi rõ dài, mắt đỏ ngầu anh ta ngoảnh về phía người còn lại:
-
Cả anh nữa, đã không có chính kiến
của mình lại còn giơ tay ủng hộ, anh quên mất chúng ta đã phải vất vả thế nào
mới có được một vùng của riêng mình ư? Thế hóa ra tất cả đổ hết đi à?
Người kia lắc đầu nhìn Hạp rồi im lặng ăn
uống.
Họ vừa trở về từ đại
hội bất thường của đảng, sau những tổn thất vừa rồi, nhiều chi bộ, nhất là ở
vùng xuôi đã bị xóa sổ, chỉ còn lại một số ít những nơi thuộc vùng hẻo lánh là
còn giữ được lực lượng. Xét trên thực tế, việc gây dựng lại tổ chức không thể là
chuyện ngày một ngày hai, lại còn cả phương pháp đấu tranh cũng cần xem xét
lại, mà bài học thực tế cũng đã chỉ ra nếu không có sự ủng hộ của đông đảo quần
chúng mà chỉ hoạt động nhỏ lẻ, đơn độc thì tất yếu sẽ dẫn đến thất bại.
Chính trong lúc ấy
Việt Cách - một tổ chức yêu nước khác - đã gửi thông điệp mong muốn tạo ra một
liên minh vững chắc, rồi từ đó dần thống nhất các đảng phái nhằm tạo ra sức
mạnh mới, lớn hơn cho đại nghiệp.
Đa số đảng viên ủng
hộ chủ trương của Việt Cách, chỉ còn một số ít những người bày tỏ sự nghi ngại
về việc này. Hà Hạp là một trong số ấy.
Trong đảng, những
người tài năng như Hạp không phải là nhiều, anh ta đã có thời gian hoạt động mà
không có sự giúp đỡ của tổ chức trong nhiều năm, nhưng khi cần thì cũng sẵn
sàng phối hợp hành động. Tuy nhiên đúng như người đại diện của Việt Cách đã chỉ
ra trong cuộc tranh luận gay gắt giữa ông ta và Hà Hạp trong buổi sáng hôm ấy;
lực lượng của Hạp cũng chỉ mang tính chất của những nhóm phản loạn tự phát,
thành viên chủ yếu làm việc vì động cơ cá nhân chứ chưa thực sự được trang bị
kiến thức, lý tưởng phù hợp với thời đại. Còn vị đầu lĩnh, dù có nhiều điểm tốt
nhưng hành động vẫn còn mang nhiều nét của những anh hùng hảo hán thời xưa.
Lúc này, trong quán
rượu anh ta đang cố gắng thuyết phục hai người đồng đảng về việc không tham gia
liên minh với các đảng phái khác.
Nhưng nhìn vẻ mặt của họ thì người ta biết Hạp
chỉ đang làm một điều vô ích mà thôi.
*
* *
Như Mai buồn rầu bước
ra khỏi tiệm cầm đồ, lão chủ cương quyết không trả hơn cho cặp hoa tai đính
ngọc, những thứ như thế nếu tìm mua cũng chẳng dễ dàng gì? Biết làm sao được,
mẹ cô lại ho suốt đêm qua.
Lẽ ra bà cũng chưa
đến nỗi ốm nặng như thế nếu không có lá thư được gửi đến cách đây vài tháng.
Nhà thông gia chính thức từ chối mối lương duyên giữa con trai họ và cô, chẳng
có lý do nào được đưa ra.
Tất nhiên, nếu cô vẫn đang là con gái của quan
tuần phủ oai nghi miền biên viễn thì chuyện ấy chẳng thể xảy ra. Nhưng mọi thứ
đã thuộc về quá khứ.
Dinh quan phủ bị thu
hồi từ lâu, giờ đây hai mẹ con cô đang sống trong một căn nhà cũ kỹ nằm ở cuối
thị trấn này.
Đang cắm cúi đi cô
chợt dừng lại, có tiếng xe hơi đang tiến vào trấn, nơi đây vắng khách phương
xa, chỉ những người giàu có mới thi thoảng có mặt để chiêm ngưỡng cảnh sắc mỗi
khi mùa hoa tam giác mạch nở.
Chiếc xe màu trắng ngà không mui từ từ lướt
nhẹ qua hè phố nơi Như Mai đang đứng, chẳng phải là anh ta kia sao, chàng công
tử miền xuôi đã đem đồ sính lễ đến nhà cô năm trước đó sao.
Trong bộ đồ sang
trọng với cặp kính tối màu anh ta đang giả lả cười, ghế bên là một cô gái người
thành thị quý phái. Hình như có một thoáng anh ta dừng cái nhìn lại phía Như
Mai, nhưngnó lướt qua cô cũng rất nhanh.
Chỉ thoáng chốc chiếc xe khuất dần sau những
khúc cua.
Còn lại một mình trên
con phố vắng.
Tự dưng cô thấy một
nỗi buồn xâm chiếm, rất khó cắt nghĩa, một sự mất mát có thật, dù với anh chàng
nọ chưa bao giờ cô nảy sinh chút cảm tình. Hình như có giọt nước mắt bắt đầu
lăn trên má, Như Mai bước nhanh về nhà trong khi những cơn gió bắt đầu thổi
mạnh, có lẽ sắp mưa.
Đang lúi húi mở cửa
thì cô phải dừng tay để nghe ngóng vì lại có tiếng động cơ xe ngày một rõ dần,
rồi một chiếc xe khác dừng lại ngay chỗ bậc thềm. Một người bước xuống gật đầu
chào cô.
Như Mai thấy anh ta rất quen, hình như cô đã
gặp người này ở đâu.
Anh ta bỏ mũ tiến lại gần.
-
Chào cô, có phải cô Như Mai?
-
Vâng, anh là...?
-
Tôi có quen với ông cụ nhà mình,
và cũng đã đôi lần được đến thăm nhà hồi...
Hình như biết mình lỡ lời, anh ta dừng lại rồi
làm một cử chỉ để che dấu sự bối rối.
-
Không sao, tôi đã quen rồi – Như
Mai hơi nhìn đi chỗ khác trả lời.
Lúc này thì cô đã
nhận ra người đang đối diện với cô, anh ta là bạn vị hôn phu hụt của cô, một
bác sỹ nào đó đã đôi lần đến nhà cô, chắc là họ lại cùng nhau rong chơi đây mà.
-
Liệu tôi có thể vào nhà được
không? – Người nọ hơi ngập ngừng.
Như Mai nén tiếng thở dài, cô ngại ngần nghĩ
đến căn phòng tồi tàn ẩm mốc, anh ta muốn gì đây?
-
Tôi thấy thuốc uống trên tay cô,
phải chăng có gì không ổn? Không sao đâu, tôi là bác sỹ mà!
-
À vâng, mẹ tôi...vâng mời anh vào
nhà!
Cử chỉ cùng với giọng
nói chân thành của người khách lạ khiến cô bị thuyết phục, Như Mai mở cửa, mẹ
cô lại ho một tràng dài khiến cô đi vội đến bên giường.
-
Ai thế con?
-
Dạ, một người bạn, anh ta..
-
Vâng, cháu muốn xem bệnh cho bác –
Người kia đã đến bên cạnh từ khi nào.
Bằng một sự thành
thạo, anh ta cầm tay bệnh nhân chăm chú lắng nghe nhịp mạch. Hình như đằng sau
sự lo lắng là một nét nhẹ nhõm vừa hiện ra trên gương mặt anh ta.
Trong khi Mai chuẩn bị nước uống thì người nọ
đi ra ngoài, lát sau anh ta trở lại với một gói nhỏ trên tay.
-
Cô cho bà uống cái này, sẽ nhanh
khỏi thôi – Lúc này hai người đã ngồi đối diện nhau trên chiếc bàn gỗ ở phía
ngoài – Mẹ cô chủ yếu mắc tâm bệnh, việc này cần có thời gian.
Đã hết nghi ngại, Mai
gật đầu cảm ơn người khách lạ, nhưng cô vẫn nghĩ đây hẳn không phải là một sự
tình cờ. Hình như đọc được suy nghĩ của cô, người nọ lên tiếng:
-
Có lẽ đã đến lúc không cần giấu cô
nữa, thực ra cha cô là một người yêu nước, dù không muốn nhưng cuộc đấu tranh
nào cũng khó tránh khỏi những hi sinh mất mát. Đất nước sẽ không quên họ, những
người đã xả thân vì nghĩa lớn...
Anh ta còn nói nhiều
nữa, những điều mà chưa bao giờ cô được biết, về thân phận nô lệ của dân đen,
về bọn tham quan bán nước...và hơn hết cô thấy tự hào về bố mình, ông còn có
nhiều cái lớn hơn là hình ảnh một người cha đáng kính.
Người nọ đi rồi mà
Mai còn đang chưa hết ngỡ ngàng. Anh ta nói cô hãy chuẩn bị hành lý, chỉ ít lâu
nữa cô sẽ rời khỏi nơi này.
*
* *
Tin tức về một cuộc
hành quân lớn sắp diễn ra mà Khánh tình cờ nghe được từ miệng viên lãnh binh
lúc đã ngà ngà trong cuộc chiêu đãi sau cuộc họp hôm qua khiến anh đứng ngồi
không yên. Nếu không kịp chuyển cho tổ
chức thì tổn thất là điều không thể tránh khỏi vì đây là trận đánh mang đầy đủ
các yếu tố cần thiết của một đòn quyết định nhằm loại bỏ sự tồn tại của những
nhóm du kích đang hoạt động ở vùng này.
Hôm ấy là chủ nhật,
lại nhằm mùng một, cùng với tên lính lệ, Khánh lái xe nhằm hướng ngoại ô, anh
đến chùa Diên Khánh. Khách đi lễ, vãn cảnh đông hơn ngày thường. Phải mất khá
lâu chờ đợi Khánh mới giấu được tài liệu dưới chân bát hương trong chính điện như
mọi lần, bởingười ta cứ tranh nhau khấn vái, cầu xin đủ điều.
Trong khi đó đoàn
người ngựa do Hà Hạp chỉ huy đã sắp qua khỏi tổng Giang Hà, tiếng là muối nhưng
thực ra dưới những sọt nặng nề trên lưng ngựa kia lại toàn súng đạn. Gần ba
chục ngựa thồ kéo thành một hàng dài trên con đường mòn ven rừng.
Đây không phải lần
đầu Hạp mạo hiểm cho nghĩa binh giả dạng lái buôn đi ngay trước mũi bọn lính.
Tất nhiên số bạc phải chi cho chúng cũng chẳng phải ít ỏi gì, phần nữa cũng bởi
uy danh của ngài biện lý mà Hạp đã cẩn thận đem ra làm bùa hộ mạng mỗi khi hữu
sự.
Nhưng những vụ như
thế này còn được bao lâu khi mà Phục Quốc đã sắp bị sát nhập, không, không thể
được! Ta có đủ năng lực để tự khẳng định mình, có vậy chúng mới nể sợ, dù cấp
trên có đồng ý liên minh với họ thì Hà Hạp này sẽ vẫn đi theo con đường đã
chọn, kể cả trong trường hợp chỉ còn một mình!
Vừa đi Hạp vừa nghĩ
ngợi, thực tình có những lúc cũng thấy hoang mang bởi nếu cứ nhìn vào mọi việc
đang diễn ra thì quả là việc kết hợp với các đảng phái khác sẽ khiến cho lực
lượng trở nên mạnh hơn, nhưng như thế sao bằng có một cõi cho riêng mình...
Đang lúc rối tinh
trong đầu vì những chuyện mấy ngày qua thì có tin của thám tử báo về; ám hiệu
trước nhà quan biện lý cho biết ông vừa gửi một mật thư, nhưng khi chúng đến
điểm hẹn thì được thông báo là cấp trên đã lấy đi rồi!
Tin này này làm Hạp
điếng người, như thế có nghĩa là họ đang dần tước bỏ quyền lực của mình, bấy
lâu nay việc lấy tài liệu chuyển từ tổng Giang Hà ra đều do một tay Hạp này
làm, mà người nằm vùng cũng lại là ta gây dựng, vậy mà...
Càng nghĩ Hạp càng
tức giận, hai hàm răng nghiến vào nhau ken két, mắt long lên sòng sọc, tay nắm
chặt báng khẩu Pạc hoọc để sau lưng áo, lúc này nếu chỉ cần ai đó có chút sơ ý
với Hạp thôi thì chắc chắn khó mà toàn mạng.
*
* *
Tuần trước, biện lý
Vi Khánh nhận được giấy triệu tập của tòa Khâm sứ, cứ theo nội dung ghi trên đó
thì do tình trạng thiếu nhân sự cho nghành Tư pháp, đặc biệt là chức danh thẩm
phán, xét quá trình làm việc, quan trên nhận thấy biện lý Vi Khánh có đủ năng
lực để đào tạo trở thành thẩm phán nên Khâm sứ Bắc kỳ cho gọi về Hà Nội dự một
khóa đào tạo đặc biệt.
Thời gian chẳng còn
nhiều, thu xếp hành lý xong, anh vội thảo ngay một báo cáo gửi cho tổ chức, bởi
chuyến này sẽ đi khá lâu, mọi liên lạc có thể phải dừng lại một thời gian.
Nhưng có một điều anh còn chưa an tâm, đó là lời hẹn về lại phủ Đồng Giáp mà lẽ
ra anh phải làm từ lâu rồi mới phải, cũng bởi công việc việc cứ nối nhau, rồi
lại cả tình hình chiến sự đang ngày một ác liệt, mọi thứ khiến anh bù đầu.
Hôm nay, sau một tuần
nghiên bút, rồi cũng thu xếp được thời gian, giờ đây Khánh đang thư thái dạo
quanh Bờ hồ. Thành Thăng Long cổ kính luôn khiến anh nhẹ lòng mỗi khi có dịp
ghé lại.
Trời đã về chiều,
sương mù lảng bảng trên mặt nước làm cho tháp cổ lúc mờ lúc tỏ, đôi cánh thuyền
nan chầm chậm thu lưới, tiếng chuông chùa thong thả ở đâu vọng vào thinh không,
làm cho cảnh vật càng thêm yên bình.
Chợt có ai đó lên
tiếng ngay bên cạnh khiến Khánh hơi giật mình:
-
Xin hỏi có phải ngài là quan biện
lý của tổng Giang Hà đó không?
Một người, dáng thư sinh nhưng đầy vẻ tự tin đang
ngả mũ chào anh, Khánh hơi ngờ ngợ bởi gương mặt này anh đã từng gặp ở đâu rồi.
-
Xin tự giới thiệu tôi là bác sỹ
Trương – Người kia vừa cười vừa giơ tay về phía Khánh – Chúng ta thật có duyên
khi tái ngộ ở đây, chắc do khá lâu nên ngài biện lý không nhớ ra.
Khánh chợt à lên, đây
là người đã ngồi cùng mâm hôm diễn ra tiệc rượu ở nhà quan tuần phủ cách đây
mấy năm. Anh vội đưa tay ra:
-
Tôi sơ ý quá mong anh bỏ qua cho.
Chẳng hay bác sỹ tình cờ qua đây hay có công chuyện gì?
Người đàn ông trẻ
tuổi ngập ngừng giây lát rồi xin phép ngồi xuống. Sau điếu thuốc anh ta bắt đầu
nói bằng một giọng trầm ấm.
Hóa ra người đang
ngồi bên cạnh đây lại là thành viên cao cấp của Phục quốc.
-
Tổ chức sẽ ra nhập Việt Cách trong
thời gian không xa, sau khi cân nhắc cấp trên đã có quyết định như vậy, tất
nhiên cũng còn những ý kiến khác, nhưng anh biết đấy, chúng ta phải lấy đại
cuộc làm trọng. Cách mạng sẽ là công cuộc lâu dài, nhưng nếu không có sự đoàn
kết giữa các nhóm thì chúng ta sẽ không có đủ sức mạnh...
Cứ thế, câu chuyện
của bác sỹ Trương càng lúc càng khiến Vi Khánh thông tỏ nhiều điều, mọi thứ sẽ
còn phải đi xa hơn là một vài trận đánh, những vụ ám sát hay là sự cát cứ của
một nhóm hảo hán nào đó, lần đầu tiên anh được nghe những từ dân tộc, dân
quyền, độc lập, tự do...từ miệng của một người An nam và nói cho nước Việt, nói
về nước Việt, chứ không phải là những bài học lịch sử của nước Pháp xa xôi.
-
Tôi có một bất ngờ dành cho anh –
Người đàn ông trẻ tuổi sau một hồi thuyết giảng, chợt ngừng lại nheo mắt hóm
hỉnh nhìn Khánh – Anh còn nhớ cô Như Mai chứ?
Câu hỏi khiến Khánh
không khỏi giật mình, anh mở to mắt nhìn người đối diện, nhưng anh ta chỉ cười
rồi trao cho Khánh một mẩu giấy, xong đâu đó người nọ đứng dậy đặt chiếc mũ
phớt lên đầu.
Khi bóng anh ta khuất
hẳn cũng là lúc màn đêm buông xuống, những bóng đèn đường tỏa ánh sáng vàng lẫn
vào tán lá làm cho không gian như ấm hẳn lên.
*
* *
Tuyến phòng ngự thứ
nhất được bố trí ngay trước dãy Mũi Ngựa, đây là lối duy nhất dẫn vào doanh
trại du kích quân do Hà Hạp cầm đầu. Trên một ngọn núi lá cờ màu huyết dụ nổi
rõ hai chữ Quyết tử đang phấp phới bay.
Hạp, cùng với nhóm
người thân cận ngồi trong một hang núi dùng ống nhòm quan sát địch quân, chúng
đã tiến sát chân lũy và bắt đầu công phá bằng mìn và pháo lớn. Binh lính trong
lũy hăng hái chống trả với tên độc cùng bẫy đá, chỉ có một phần nhỏ trong số họ
là dùng súng trường, trận chiến đang bắt đầu.
Ba ngày trước có thám
mã đưa tốc lệnh xuống doanh trại, vừa đọc xong Hạp tức giận xé đôi tờ giấy,
thuận tay ném thẳng chiếc bát uống nước về phía tên đưa thư. Lệnh trên cho hay
chỉ vài ngày tới tổng Giang Hà sẽ động binh, ngoài lính bản địa còn có thêm một
đơn vị lê dương tham chiến, xét tương quan lực lượng thấy quá chênh lệch nên
sức cho các cánh quân tạm thời lui binh chờ lệnh.
Ngay chiều hôm ấy,
Hạp cho họp các đầu lĩnh, tức tốc đốc thúc các doanh quân chuẩn bị lương thực,
sửa sang chiến hào, chuẩn bị khí giới sẵn sàng nghênh định. Có kẻ còn bàn cho
một cánh quân đi đánh phủ đầu bọn địch, nhưng sau thấy không ổn, nên thôi.
Lúc này, pháo của bọn
lê dương đã thay đổi cự ly, chúng bắn thẳng vào doanh trại, đã có lửa cháy,
khói bốc lên khắp nơi.
Một mảng dinh lũy bị
san bằng vào lúc mặt trời đã lên cỡ con sào, Hạp cho tập trung quân xô cả lại
hòng ngăn giặc, nhưng trước sự áp đảo về vũ khí, chỉ sau độ một canh giờ trận
đã vỡ, bọn lính chẳng ai bảo ai mạnh đâu nấy chạy. Lại có tin báo kho lương
đang bắt lửa, hai đầu lĩnh ở phía Nam lũy đều tử trận, hàng ngũ bắt đầu rối
loạn.
Hạp thở hắt ra, mắt
long lên sòng sọc, hầm hầm đẩy tên lính đánh trống làm nó ngã dúi rồi giang
thẳng tay nện liên hồi lên mặt chiếc trống lệnh.
Nhưng không có tác
dụng gì.
Sắc phục lính triều
đình ngày một nhiều trong lũy, bọn nghĩa binh phần chết, phần bỏ chạy, hàng ngũ
chẳng thấy đâu, tình thế lúc này quả thực ngàn cân treo sợi tóc.
-
Đầu lĩnh, ta chạy đi thôi – Tiếng
ai đó thảng thốt cất lên, khiến Hạp quay ngoắt lại rút khẩu súng ngắn chỉ thẳng
vào mặt người nọ quát lớn:
-
Mày nói gì? Mày có nhìn thấy lá cờ
kia không, mày có biết chữ gì kia không? Đồ hèn!
Vừa nói dứt câu bỗng
nghe một tiếng nổ, tấm đại kỳ màu huyết dụ lảo đảo trong gió rồi đổ gục xuống,
khiến cả bọn thất kinh đưa mắt nhìn nhau.
Một sự im lặng bỗng bao trùm khắp đám người
trong hang.
Đột nhiên Hà Hạp vụt
đứng lên quắc mắt đảo quanh một lượt rồi nói bằng một giọng lạnh băng:
-
Thôi được rồi, các anh em, ta giã
biệt ở đây!
Đoạn Hạp bước ra
ngoài, nhảy phóc lên lưng con ngựa chiến, nó hý một tràng dài. Sau khi nhìn lại
một lần nữa những đồng đảng của mình Hạp thúc mạnh gót vào hông con chiến mã
nhằm thẳng hướng chiến trường đang mịt mù phía xa.
Có hai tên tâm phúc sau hồi bối rối cũng lên
ngựa đuổi theo chủ soái.
Bọn còn lại cứ ngẩn ra mà trông theo bóng ba
kẻ anh hùng đang mờ dần trong khói lửa.
*
* *
HƠN MƯỜI NĂM SAU
Cuộc di cư hiếm có
trong lịch sử đất nước cuối cùng cũng diễn ra, người ta đổ xô đi tìm thiên đường ở phía
Nam.
Bong tàu đã chật cứng
hành khách, chủ yếu là người Pháp, trên bờ,có rất đông khách đang chờ đến lượt
mình để được xuống tàu. Vi Khánh tìm một góc khuất lặng lẽ đốt thuốc, anh chậm
rãi đưa mắt ra xa, những phố xá, núi non kia chỉ chốc lát nữa thôi sẽ chỉ còn
trong ký ức.
Với sự biến chuyển
nhanh chóng của thời cuộc, người Pháp buộc phải công nhận nền độc lập của xứ An
nam, theo những điều khoản mà hai bên đã ký kết,và họđang phải rời khỏi mảnh
đất này. Ngoài ra, những công chức có năng lực và mẫn cán như thẩm phán Vi
Khánh cũng nằm trong danh sách di tản của Bộ thuộc địa, anh có mọi quyền giống
như một công dân Pháp.
Trong bộn bề suy tư,
Khánh vẫn nghe đâu đó bên tai lời người cán bộ cao cấp khi giao nhiệm vụ cho
anh:
-
Chuyến đi này sẽ không có hạn
định, có thể ngày trở về sẽ rất
lâu, đồng chí sẽ phải tạm xa quê hương, tổ quốc.Chúc đồng
chí may mắn!
Hết
